Renklendiriciler ile ilgili önceki yazımızda yapay renklendiricilerdeki sağlık sorunlarını konu etmiştik. Bu yazımızda ise doğal olan ancak şüpheli durumda bulunan renklendiricilerden karmini (E120) ele alacağız.

Koşineal ve karmin şeklinde iki formda karşımıza çıkan katkı maddesi şu şekilde tanımlanır:

Koşineal özü, yaklaşık %20’ si karminik asit olan, böceklerin ham iken kurutulup ve toz haline getirilmiş vücut kısmından elde edilen parlak kırmızı renk pigmenti taşıyan bir boyadır.

böcek, katkı maddeleri, helal gıda blog,islami blog,karmin
Dactylopius coccus

Karmin ise koşineal’ dan elde edilen daha da saflaştırılmış bir boyadır (Greenfield 2005). Ticari olarak kullanılan karmin %50-95 karminik asit, %3-5 dengeleyici maddeler, %2-3 protein, maltodekstrin vb. maddeleri ihtiva eder (Lauro ve Francis, 2010).

Karmin Renk Maddesinin Kullanım Alanları


Et ürünleri (salam, sosis, sucuklarda), işlenmiş kanatlı ürünlerinde, deniz ürünlerinde (surumi), içeceklerde (alkollü ve alkolsüz içecekler, sodalar, kokteyl şurupları, kolalar, fonksiyonel içecekler), unlu mamullerde (bisküviler, kekler, börekler), reçeller ve marmelatlarda, dondurmalarda, meyve suları ve meyve prepatlarında, şekerlemelerde (aromalı şekerler, jelibonlar, lokumlar), kırmızı meyveli yoğurtlarda kullanılmaktadır. Koşineal; sakız, hap ve öksürük pastili gibi ürünlerde de kullanılmıştır. Kozmetik ruj, ana katkı maddesi olarak koşineal kullanılarak geliştirilebilmektedir. Koşineal, hala yaygın olarak kozmetikte kullanılmaktadır. Ayrıca bu pigment, hala organik bir sinek kovucu olarak kullanılmaktadır (Küçüköner, 2019).

Karminin Sağlık Üzerine Etkisi

Yayınlanan bir çalışmada karmin içeren gıda tükettikten sonra anaflaksi ve ürtiker şikayeti ile sağlık kurumuna başvuran 3 bayan hastada IgE (immunoglobulin E) kaynaklı karmin alerjisi tespit edilmiştir. Araştırmacılar yaptıkları alerji testleri sonucuna tüketilen karmin içerisinde böcekten gelen protein kalıntılarının bu duruma yol aça bileceğini bildirmişlerdir (Chung vd. 2001).

Sugimoto vd. (2013) tarafından yapılan başka bir araştırmada, 2 ay boyunca her gün karmin içeren bir içecek tüketen 39 yaşındaki bayan hasta boğaz ağrısı, ürtiker ve düşük tansiyonla birleşik anaflaktik şok şikayeti ile sağlık kurumuna başvurmuştur. Bu nedenle karminin sağlık üzerine etkisi ile ilgili daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunmaktadır.

Karmindeki Şüphelilik Durumu

Doğal renklendiricilerin kaynakları bitkisel, hayvansal ve minerallerdir. Hayvansal kaynağın domuz olduğu durumdaki katkı maddelerinden daha önceki yazılarımızda bahsetmiştik.

Karmin renk maddesinin kaynağı “Dactylopius coccus” isimli kaktüsleri mesken edinmiş bir böcek türüdür. Böceklerin haram veya helal olması mezheplere göre farklılıklar göstermektedir. Maliki mezhebi böceklerin helal olduğunu hükmetmiştir. Fakat Hanefi, Şafii ve Hanbeliler böceklerin haram olduğuna inanmaktadırlar. Hanefi ve Şafii mezhebinde böceğin bizzat yenilmesi veya yiyecek ürünlerinde katkı maddesi olarak kullanılması uygun olmamakla beraber gıda sektöründe alım-satımı da yasak olarak kabul edilir. Hanbeli mezhebi ise böceğin yenilmesi ve satılması hususunda Hanefi ve Şafii mezhebi ile aynı görüşü benimsemiştir (Çayıroğlu, 2013).

Kaynağın doğal olması ile gıda ürünündeki helallik şüphesi ortadan kalkmamaktadır. Bu nedenle dikkatli olunması ve sertifika talebi gerekmektedir.

  

Kaynaklar

1.Greenfield A.B. (2005). A Perfect Red: Empire, Espionage, and the Quest for the Color of Desire , New York: Harper Col-lins Press, 2005.

2.Lauro, G.J. ve Francis, F.J. (2000). Natural Food Colorants: Science and Technology. CRC press. 344 Pages.

3. Küçüköner, E. (2019). Gıda Katkı Madde-leri Ders Notları Basılmamış. S.D.Ü. Müh. Fak. Gıda Mühendisliği Bölümü, Isparta.

4.Küçüköner E. (2020).  Koşineal (Karmin) Ve Şellak Üretimi Ve Helallik Açısından Bir Değerlendirme Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi

5. Chung, K., Baker, J.R., Baldwin, J.L., Chou, A. (2001). “Identification of carmine allergens among three carmine allergy pa-tients”, Allergy, 56, 73-77.

6.Sugimoto, N., Yamaguchi, M., Nakase, Y., Tanaka, Y., Tashimo, H., Arai, H., Aki-yama, H., Nagase, H., Ohta, K. (2013). “A patient with carminic acid-induced anaphylaxis; usefulness of the basophil ac-tivation test”, Journal of Allergy and Clini-cal Immunology, 131(2), AB216.

7. Çayıroğlu, Y., (2013). İslam Hukuku’na Göre Helal Gıda Sorunu, Marmara Üniver-sitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi