Renklendiriciler Sağlığımızı Nasıl Tehdit Ediyor?

Renklendiriciler Uluslararası Gıda Kodeks Komisyonu (CAC) tarafından; gıdanın rengini düzelten veya renk vermek amacıyla katılan maddeler olarak tanımlanmaktadır (Altuğ, 2009). Günümüzde gıda sanayinin gelişimiyle gıdaların renklendirilmesi ihtiyacı doğmuştur. Tüketicinin öncelikli seçimi olmak için üreticiler gıdaların renklendirilmesi konusunda yüksek çaba göstermektedirler.

Tarihte renklendirme amacıyla doğal kaynaklar (bitki, hayvan, mineral) kullanılmıştır. Ancak 18. yüzyılda başlayan sanayi devrimi sonrasında toplumsal değişimler ve hızlı şehirleşme hareketleri insanları hazır gıdaya yöneltmiştir (Demirağ ve Uysal, 2009). Bu durum sonrasında hazır gıdalarda daha kolay ve hızlı elde edilen yapay renklendiricilerin kullanımı başlamıştır.

Renklendiriciler doğal ve yapay olarak sınıflandırılmaktadır. 

•     Doğal renklendirici maddeler mikrobiyal, bitkisel, hayvansal ve mineral kaynaklardan elde edilen pigmentlerdir.
•  Yapay renklendiriciler, kimyasal yapıları itibariyle doğada bulunmayan ancak kimyasal sentez yoluyla üretilebilen renk maddeleridir.

Yapay renklendiricilerin gıdaya katılmaları için öncelikle bazı testler ile gerçekleştirilmektedir. Yapılan testler sonucunda limitler belirlenmektedir. Belirlenen limitlerde katkı maddesinin ilave edilmesine yasal olarak izin verildiğinde o katkı maddesi sadece izin verildiği gıdada belirlenen en yüksek doz miktarı aşılmadan kullanılmalıdır. Gıdadaki herhangi bir kusuru örtmek veya tüketiciyi yanıltmak için kullanılmamalı ve ilave edildiği gıdanın etiketinde kullanım düzeyi belirtilmelidir.

Yılların geçmesiyle ve gıda endüstrisinin hızla büyümesi sonucunda renklendiricilerin kullanılması artmıştır. Örneğin; FDA (Food and Drug Administration/Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından tüketiciler için kullanımı onaylanan renklendirici dozajı 2012 yılında (68 mg/kişi başı/gün), 1950 yılına (12 mg/kişi başı/gün) göre 5 kat artmıştır. Bu artış beraberinde tüketici sağlığını tehdit eder yönde etkide bulunmuştur (FDA).

Kırmızı renklendirici olarak kullanılan katkı maddelerinden Red 2G’nin, insan vücuduna alındıktan sonra kanserojen bir kimyasal madde olan aniline dönüştüğü tespit edilmiş olup Avrupa ülkelerinde ve ülkemizde kullanımı 2007 yılı itibariyle yasaklanmıştır. 

Yapılan çalışmalarda kullanılan renk maddelerinin tüketiminin alerjik hastalıklar, mide ve bağırsak rahatsızlıklarına, cilt problemleri ve kanser gibi ciddi rahatsızlıklara sebebiyet verdiği belirtilmiştir. Özellikle, hamile, çocuk, yaşlı ve kronik rahatsızlığı bulunan hastaların özellikle bu tür katkı maddelerini tüketmemeleri önerilmektedir. Yine kullanımına devam edilen katkı maddelerinin, bir kısım toksikolojik testlerde bir problem olmamasına rağmen bazı hastalıklara neden olma veya kanseri tetikleyebildikleri için önlem amaçlı tüketilmemesi gerektiği belirtilmiştir.

Ayrıca çocukların sağlığı açısından da renklendirici kullanımının doğurduğu sonuçlarda oldukça vahim gözükmektedir. Çocuklarda sentetik renklendiricilerin etkisi genel anlamda önemli kişisel farklılıkları gösteren davranış bozuklukları, hiperaktivite ve dikkat eksikliği ile ortaya çıkarabilmektedir (Amchova Vd. 2015).

İngiltere’de yapılan bir çalışmada şekerleme ve meyveli içeceklerde kullanılan renklendiricilerin etkisi incelenmiştir. Çalışma sonucunda çocuklarda gözle görülür davranış bozuklukları ve özellikle hiperaktiviteye yol açtığı belirlenmiştir. Bu nedenle İngiltere’de yiyecek ve içeceklerdeki katkı maddeleri ile çocuklarda görülen hiperaktif davranışlar arasında ilişki olması nedeniyle aileler uyarılmaktadır (Erkmen, 2010). 

Aşağıda verilen tabloda bazı renklendiricilerin yasal olarak kullanımına izin durumları listelenmiştir.

Renk Maddesi/ E kodu	Yasal Düzenleme
	AB	ABD	Türkiye
Erythrosine (E127)	+	+	+
Brillant Blue (E 133)	+	+	+
İndigotin (E132)	+	+	+
Tartrazine (E102)	+	+	+
Ponceau 4R (E124)	+	-	+
Carmoisine (E122)	+	-	+
Red 2G (E128)	+	-	-
Patent Blue (E131)	+	-	+

 

Tabloda listelenen renk maddelerinin sağlık üzerine etkili incelenmeye ve araştırılmaya devam etmektedir. Yapılan araştırmalarda hali hazırda kötü etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Bu nedenle bizlere emanet edilmiş olan bedenimizi, evlatlarımızı korumamız gerektiği için, sağlığa zararlı olan bu katkı maddelerinden uzak durmalı ve bu katkı maddelerinin bulunduğu gıda ürünlerine temkinli yaklaşmalıyız.

 

Kaynaklar

1.Altuğ T. (2009). Gıda Katkı Maddeleri. SİDAŞ İzmir.

2.Demirağ K. ve Uysal V. (2009). Gıda Katkı Maddeleri Renklendiriciler SİDAŞ İzmir.

3.Erkmen, O. (2010). Gıda kaynaklı tehlikeler ve güvenli gıda üretimi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 53(3), 220-235

4. FDA. (2010). Food and Drug Administration. US Department of Health and Human Services, Food Ingredients and Colors. International Food Information Council (IFIC) and US Food and Drug Admin-istration

5.Amchova, P., Kotolova, H., ve Ruda-Kucerova, J. (2015). Health safety is-sues of synthetic food colorants. Regulatory Toxicology and Pharma-cology, 73(3), 914-922.