Neden bazı insanlar yaşadıkları zorluklarla başa çıkıp hayatına devam edebilirken, bazıları devam etmekte oldukça zorlanıyor? Bu sorunun cevabını oluşturan önemli etmenlerden biri, "dayanıklılık" kavramıdır.

Türk Dil Kurumu dayanıklılığı “Bir nesnenin ya da bir dizgenin dış kuvvet etkisiyle ayrıldığı denge durumuna geri dönme eğilimi” olarak tanımlamıştır.

Nesne için düşündüğümüzde bir dış kuvvet bir nesneyi denge durumundan ayırabilir ve nesne denge durumuna geri dönebildiğinde dayanıklı olarak nitelendirilir. Aynı tanımlamayı insan için düşündüğümüzde bir dış kuvvet insanın fiziksel sağlığını tehdit edip dengesini bozabilir ve bir süre sonra fiziksel sağlığı eski halini aldığında “bünyesi dayanıklı veya sağlam” olarak tavsif edilebilir. 

Peki insanın psikolojisi bir dış kuvvet etkisiyle denge durumundan ayrıldığında ne olur? 

İnsanın psikolojik sağlığını tehdit eden yaşam zorluklarına uyum sağlayarak zihinsel sağlığını koruması ve “denge” durumuna geri dönebilmesine psikolojik olarak dayanıklılık denir. İngilizce olarak “Psychological Resilience”; Türkçe olarak “Psikolojik Dayanıklılık”, “Psikolojik Sağlamlılık”, “Psikolojik Esneklik” olarak literatürde yer alan bu olgu olumsuz yaşam olayları olarak nitelendirilen ekonomik sorunlar, ilişkisel sıkıntılar, afet, hastalık, sakatlık, göç, savaş ve ölüm gibi durumlar karşısında bazı insanların bu olayları yaşamamış insanlar gibi hayatlarına devam edebilirken bazılarının neden edemediklerini açıklayabilmektedir (Chmitorz ve ark.,2018). 

Tarihsel olarak bakıldığında psikolojik dayanıklılık kavramı 1970’li yıllarda sosyoekonomik bakımdan kötü, madde ve alkol bağımlılıkları olan ebeveynlerle büyümüş çocuklarla yapılan çalışmalarda ortaya çıkmaya başlamıştır. Araştırmacılar, boylamsal çalışmalarla yani çocuklukları ve bir süre yetişkinliklerinin de incelenmesi sonucu çocukların bir kısmının hayatına bu zorlu şartlarda yetişmemiş çocuklar gibi devam edebildikleri, hayat boyu gelişim basamaklarında gelişim görevlerini tamamladıklarını gözlemlemişlerdir (Werner ve ark., 1971; Werner & Smith, 1977). 

Bir başka araştırma grubu ise şizofreni tanısı almış ebeveynlerle yetişen çocukların akademik başarılarının psikopatolojik olarak sağlıklı ebeveynler tarafından yetiştirilen çocuklarla arasında fark olmadığını ortaya koymuştur. Beklenen ise şizofreni hastası ebeveyne sahip çocukların gelişimsel olarak dezavantajlı olması ve diğer gruba göre geri kalmasıydı (Masten., 1989). Araştırmacılar psikolojik olarak dayanıklı olarak nitelendirdikleri gruptaki çocukların özelliklerini ve o koşullardaki tepkilerini derinlemesine araştırarak bir sonuca gitmeye çalıştı. Sonuç olarak olumsuz yaşam koşullarına pozitif uyum sağlayabildikleri görüldü.

Pozitif psikolojinin oldukça önemli bir kavramı olan psikolojik dayanıklılık, gelişebilen ve korunması gereken bir olgudur. İnsan fiziksel dayanıklılığını korumaya ve arttırmaya çalışırken psikolojik dayanıklılığını ihmal etmemeli, denge durumundan bir dış etkenle ayrıldığında denge durumuna geri dönme eğilimini gösterebilmek için dayanıklılığını bir bütün olarak artırmalıdır. 

“Psikolojik Dayanıklılık” kavramının ne olduğuna değindiğimiz bu yazımız kısa bir seri olarak ilerleyecektir. Psikolojik olarak dayanıklılığı yüksek kişilerin özellikleri nelerdir, psikolojik dayanıklılığımızı nasıl artırır/nasıl koruruz gibi detayları öğrenmek isterseniz takipte kalınız :) 

Psk. Esma Nur Yıldız


Kaynakça

1. A. Chmitorz, A. Kunzler, I. Helmreich, O. Tüscher, R. Kalisch, T. Kubiak, M. Wessa, K. Lieb

Corrigendum to “Intervention studies to foster resilience — A systematic review and proposal for a resilience framework in future intervention studies” [Clinical Psychology Review 59 (2018) 78–100]

Clinical Psychology Review, Volume 60, March 2018, Pages 148

2. Werner EE, Bierman JM, French FE. The children of Kauai Honolulu. University of Hawaii Press; Hawaii: 1971.

3. Masten, A. S. (1989). Resilience in development: Implications of the study of successful adaptation for developmental psychopathology. In D. Cicchetti (Ed.), The emergence of a discipline: Rochester Symposium on Developmental Psychopathology, Vol. 1, pp. 261–294). Lawrence Erlbaum Associates, Inc.